برای طراحی یا خرید درست چراغ، باید زبان مهندسی روشنایی را بشناسید: لومن، کاندلا، لوکس، درخشندگی، بهره نوری، خیرگی و یکنواختی. این اصطلاحات در برگه فنی هر چراغ و هر محاسبه نورپردازی تکرار می‌شوند. در این مقاله مؤلفه‌ها و اصطلاحات کلیدی فناوری روشنایی را به زبان ساده، با واحد و مثال کاربردی توضیح می‌دهیم و استانداردهای اصلی روشنایی را معرفی می‌کنیم.
همه چراغ‌های آلتون رای، از چراغ‌های اداری تا چراغ‌های صنعتی، با برگه فنی کامل شامل لومن، بهره نوری و UGR ارائه می‌شوند.
شار نوری (φ) – لومن
شار نوری کل نوری است که یک منبع در همه جهات منتشر می‌کند و واحد آن لومن (lm) است. هرچه لومن بیشتر، چراغ پرنورتر. برای مقایسه چراغ‌ها به جای وات باید لومن را دید؛ مثلاً یک پنل ۶۰×۶۰ معمولی حدود ۳۵۰۰ تا ۴۵۰۰ لومن نور می‌دهد.
شدت نور (I) – کاندلا
شدت نور مقدار نوری است که در یک جهت مشخص تابیده می‌شود و واحد آن کاندلا (cd) است. دو چراغ با لومن برابر، اگر یکی زاویه باریک و دیگری پهن داشته باشد، شدت نور متفاوتی دارند؛ اسپات باریک کاندلای بیشتری در مرکز دارد. منحنی توزیع نور (فتومتری) چراغ همین شدت نور را در جهات مختلف نشان می‌دهد.
برگه فنی چراغ را نمی‌فهمید؟
مشخصات پروژه را بفرستید تا کارشناسان ما لوکس موردنیاز و چراغ مناسب را رایگان محاسبه کنند.
چراغ اداری و سقفی با برگه فنی کامل
لومن، UGR و بهره نوری مشخص برای محاسبه دقیق. مشاهده همه ←
شدت روشنایی (E) – لوکس
شدت روشنایی مقدار نوری است که به یک سطح می‌رسد و واحد آن لوکس (lx) است؛ یک لوکس یعنی یک لومن بر یک متر مربع:
E = φ ÷ A
لوکس مهم‌ترین عدد در طراحی نورپردازی است؛ مثلاً میز کار اداری ۵۰۰ لوکس و راهرو ۱۰۰ لوکس لازم دارد. اعداد استاندارد فضاهای کاری در استاندارد نورپردازی اداری آمده است.
درخشندگی (L) – کاندلا بر متر مربع
درخشندگی، روشنایی‌ای است که چشم از یک سطح می‌بیند و واحد آن cd/m² است. به شدت روشنایی و ضریب بازتاب سطح بستگی دارد:
L = (ρ × E) ÷ π
به همین دلیل یک دیوار سفید و یک دیوار تیره با لوکس یکسان، روشنایی متفاوتی به نظر می‌رسند. درخشندگی در طراحی روشنایی معابر و کنترل خیرگی اهمیت زیادی دارد.
بهره نوری – لومن بر وات
بهره نوری نشان می‌دهد هر وات برق چند لومن نور تولید می‌کند و معیار اصلی بهره‌وری انرژی چراغ است. چراغ‌های LED باکیفیت امروزی بیش از ۱۰۰ لومن بر وات بهره نوری دارند. روش محاسبه و مقایسه لامپ‌ها در مقاله لومن بر وات آمده است.
خیرگی (UGR)
خیرگی ناراحتی یا کاهش دیدی است که از نور شدید در میدان دید ایجاد می‌شود. شاخص UGR آن را عددی بین ۱۰ تا ۳۰ بیان می‌کند؛ برای دفتر کار کمتر از ۱۹ و برای کارهای دقیق کمتر از ۱۶ توصیه می‌شود.
یکنواختی (Uo)
یکنواختی نسبت کمترین شدت روشنایی به میانگین آن در یک سطح است. هرچه به ۱ نزدیک‌تر، نور یکدست‌تر. برای سطح کار حداقل ۰.۶ و برای معابر بسته به رده خیابان ۰.۳۵ تا ۰.۴ لازم است.
طول عمر و ضریب نگهداری
نور چراغ LED به مرور کم می‌شود. طول عمر با شاخص‌هایی مثل L70 یا L80 بیان می‌شود؛ یعنی زمانی که نور به ۷۰ یا ۸۰ درصد مقدار اولیه برسد. در طراحی، ضریب نگهداری (معمولاً ۰.۷ تا ۰.۸) لحاظ می‌شود تا پس از سال‌ها کار، نور همچنان کافی باشد.
جدول خلاصه اصطلاحات روشنایی
| اصطلاح | نماد | واحد | معنی ساده |
|---|---|---|---|
| شار نوری | φ | لومن (lm) | کل نور خروجی چراغ |
| شدت نور | I | کاندلا (cd) | نور در یک جهت |
| شدت روشنایی | E | لوکس (lx) | نوری که به سطح می‌رسد |
| درخشندگی | L | cd/m² | روشنایی دیده‌شده توسط چشم |
| بهره نوری | η | lm/W | نور به ازای هر وات |
| خیرگی | UGR | بدون واحد | میزان ناراحتی از نور شدید |
| یکنواختی | Uo | بدون واحد | یکدست بودن نور |
استانداردهای اصلی روشنایی
- EN 12464-1: روشنایی محیط‌های کار داخلی (دفتر، کارخانه، بیمارستان، مدرسه).
- EN 13201: روشنایی معابر و خیابان‌ها.
- EN 12193: روشنایی اماکن ورزشی.
- EN 1838: روشنایی اضطراری و مسیرهای خروج.
- EN 12665: اصطلاحات و تعاریف پایه روشنایی.
پرسش‌های متداول
تفاوت لومن و لوکس چیست؟
لومن کل نور خروجی چراغ است و لوکس مقدار نوری که به یک متر مربع سطح می‌رسد.
بهره نوری چیست؟
نسبت لومن تولیدی به وات مصرفی چراغ؛ هرچه بیشتر، چراغ کم‌مصرف‌تر.
شدت روشنایی با چه دستگاهی اندازه‌گیری می‌شود؟
با لوکس‌متر که روی سطح کار قرار داده می‌شود.
پروژکتور و چراغ صنعتی پربازده
بهره نوری بالا برای سوله، انبار و فضای بیرونی. مشاهده همه ←
محاسبه نور پروژه با نرم‌افزار تخصصی
برای پروژه‌های صنعتی و تجاری، طرح روشنایی با لوکس و یکنواختی استاندارد و پیش‌فاکتور کارخانه بگیرید.
جمع‌بندی
لومن، کاندلا، لوکس، درخشندگی، بهره نوری، خیرگی، یکنواختی و طول عمر، پایه‌های فناوری روشنایی هستند. شناخت این اصطلاحات کمک می‌کند برگه فنی چراغ‌ها را درست بخوانید و برای هر فضا چراغ مناسب انتخاب کنید.
